Ecce Homo Ludens XXX: Botwinnik in Nederland!


Legendarische HMC-partijen, schaakcuriosa, openingsfeitjes en nog veel meer komen aan bod in deze wekelijkse rubriek van René Olthof.
Onze wandelende encyclopedie heeft in zijn computer een hele schatkist aan schaakmateriaal verzameld, die hij nu graag met de lezer van de HMC-website wil delen onder de naam Ecce Homo Ludens. René werkt ook bij New In Chess waardoor hij de toptoernooien op de voet volgt en op de hoogte is van de nieuwste ontwikkelingen op openingsgebied.
Zie hier de Spelende Mens, op iedere woensdag om 19.00 uur.

Schaken is een van de weinige sporten waarin een gewone clubspeler het regelmatig opneemt tegen de absolute wereldtop. In een simultaan weliswaar, maar toch tastbaar dichtbij. Ik schreef al eerder in deze rubriek over wereldkampioenen in ’s-Hertogenbosch: Capablanca in Ecce V en Euwe in Ecce XXII

Berry Withuis zette vanaf 1957 een service op, waar tot in de jaren ’80 vrijwel alle Nederlandse schaaktoernooien op terugvielen voor persactiviteiten en het maken van het toernooibulletin. Het eerste was het zonetoernooi in Wageningen 1957. Zijn vrouw Jenny van Ringen (op 98-jarige leeftijd op 28.4.2020 overleden) voegde zich bij hem bij het Hoogoventoernooi  in 1959, toen Chris Vlagsma die met Henny Vijgeboom het bulletin onder de naam Logboek maakte ermee ophield. In 1961 kwam het IBM-toernooi erbij en Bery Hoeksema, de vrouw van organisator Frits Hoeksema. De Persdienst was geboren.

Withuis organiseerde in de herfst van 1958 een drieweeks verblijf in Nederland voor wereldkampioen Michael Botwinnik en zijn vrouw Gayane Ananova. Naast een zeskampje in Wageningen met als deelnemers Flohr, Donner, Bouwmeester, Van Scheltinga en jeugdtalent Frits Roessel, stampte hij een simultaan-tour uit de grond met een tiental optredens in het hele land, soms met in zijn kielzog Salo Flohr.

Wereldkampioen Michael Botwinnik denkt na over 10…Qxd4 in zijn partij tegen Hein Donner, Wijk aan Zee 1969

Ik heb een en ander uitgeplozen. Het programma zag er als volgt uit:

26.10.1958 (zo) Amsterdam  (Vrije Volk – Bellevue) +21 =5 -0
27.10.1958 (ma) ’s-Hertogenbosch (Veemarkthallen) +21 =1 -2 + Euwe
29.10.1958 (wo) Zutphen (Casinozaal) +23 =3 -1 +Donner en Withuis
30.10.1958 (do) Utrecht (Gouden jubileum USSV Lasker) +23 =7 -0
01.11.1958 (za) Wageningen 1e ronde De Wageningse Berg
02.11.1958 (zo) Wageningen 2e ronde De Wageningse Berg
03.11.1958 (ma) Vlaardingen (Shellsporthal Vijfsluizen) +21 =3 -1 + Flohr en Withuis
04.11.1958 (di) Wageningen 3e ronde De Wageningse Berg
06.11.1958 (do) Venray (Prinsenhof) +23 =3 -0
08.11.1958 (za) Wageningen 4e ronde De Wageningse Berg
09.11.1958 (zo) Wageningen 5e ronde De Wageningse Berg
11.11.1958 (di) Leiden (LSG – Het Gulden Vlies)  +20 =6 -0
12.11.1958 (wo) Enschede (locatie?) +21 =4 -0 + Flohr
13.11.1958 (do) televisie-opname voor de VPRO
14.11.1958 (vr) Kerkrade (St Hubertushuis) +22 =3 -1 + Withuis
15.11.1958 (za) Rotterdam (Het Vrije Volk aan de Slaak)   +23 =2 -2

De uitzending van De taal van de machine was die avond om 21.20 uur. Samenstelling Simon Vinkenoog en Joes Odufré. In het panel naast Botwinnik en Euwe ook de professoren Bok en Van Holk en dichters Simon Vinkenoog en Sybren Polet.

screenshot van Euwe (l) en Botwinnik (r) uit ‘De Waarheid’ van 14 november 1958

4 tegen 123!
Als afsluiting was een massa-simultaan met Flohr, Bouwmeester en Withuis geprogrammeerd op uitnodiging van de vereniging Nederland-USSR, die de gelauwerde schrijver Theun de Vries als voorzitter had.

16.11.1958 (zo)    Amsterdam (Bellevue)  +20 =4 -1

Veel clubs namen de gelegenheid te baat om de wereldkampioen te eren. Botwinnik kreeg het Lidmaatschap van Verdienste van de USSV Lasker, het Erelidmaatschap van LSG (met erediploma op perkament) en het Gemeentewapen van Kerkrade.

U kunt zich voorstellen dat er flink wat sterke spelers zo’n buitenkans niet aan zich voorbij lieten gaan. Zo dolf Hoan Liong Tan, later in Den Haag 1961 winnaar van het Nederlands Kampioenschap, bij de aftrap in Amsterdam het onderspit. Bij Lasker, de Utrechtse Studenten Schaakvereniging, schoven o.a. aan de hoge heren Ed.Spanjaard, Dr. Fick, Van Oosterwijk Bruyn en de professoren Verzijl en Hamming.

Als je alle resultaten van Botwinnik in de 11 simultaans optelt, kom je aan 287 partijen met een percentage van 89.89 % (+238 =41 -8).

Ik heb de namen van alle acht overwinnaars van Botwinnik terug kunnen vinden in de Nederlandse pers.

In ‘s-Hertogenbosch: Dr. E.Schimmel (de coryfee van HSV) en de 18-jarige Kees Jansen uit Roosendaal
In Zutphen: N.J.Goris, in maart 1958 aangesteld als dominee in Barchem, nu een dorp in de gemeente Lochem in de Gelderse Achterhoek
In Vlaardingen: Rob Faase
In Kerkrade: Loet Versfeld uit Brunssum
In Rotterdam: H.G.A.Mesman (Het Zuiden) in 23 zetten en B.v.d.Graaf (SIO) in 26 zetten
In Amsterdam: in de pers staat P. de Rooij. Ik vermoed dat dit Paul de Rooi is.

Winst
Ik kwam verrassend weinig winstpartijen tegen in de Nederlandse kranten. Alleen deze:

Opvallend is dat ik Dominee Goris in de schaakrubriek van Trouw een jaar later weer tegenkom, dit keer met een spectaculaire simultaanpartij tegen Tal. Ik heb het oorspronkelijke kommentaar van Pim Mühring ingevoerd. Zijn varianten kloppen niet altijd, maar het geeft wel fraai de sfeer van de partij weer. De tweede versie is mijn eigen analyse.

Uit dezelfde massasimultaan voor 445 lezers van Het Parool hierbij een van de vier nederlagen van de Tovenaar van Riga. De locatie was de monumentale zaal van de Effectenbeurs met naast Tal (40 partijen) als gevers de grootmeesters Keres (31), Flohr (40), Euwe (30) en een reeks Nederlandse toppers.

Remise
Dit zijn, voor zo ver ik ze kon achterhalen, de namen van degenen die het in 1958 tot remise schopten tegen Botwinnik:

Amsterdam (5): S.H.Postma, D.Molman, H.J.B. Heijm, mevr. Van der Veen-Baas en H.G.Baauw
‘s-Hertogenbosch (1): ?
Zutphen (3): ?
Utrecht (7): Graaf mr.dr. J.H.O. Van den Bosch
Vlaardingen (3): ?
Venray (3): Jos Coonings (kampioen van Belgisch Limburg); J.Bruijsten (Haps) en M.Hendriks (Maaseik, België)
Leiden (6): H.Th.Weiland (reeds na 1 uur en 20 minuten), M.M.Segaar (die eerder al remise had gemaakt in simultaans tegen Euwe, Szabo en Panno), R.D.Westra jr, Dr P.C. van Arkel, Ir. Vogelenzang en J.P.W.Weijermans, allen LSG’ers
In Kerkrade (3): Stevenhage (Geleen), Knibbeler (Stein) en Bleijlevens (Spekholzerheide) In het Limburgs Dagblad van 17 november 1958 staat een fraaie foto.
In Rotterdam (2): dr. K.M. Bergsma (NRSV) en drs. J.H.J. Sanders (R’dam)
In Amsterdam (4): ?

Ook hier is weer niet veel partijmateriaal te vinden. In De Eerste Honderd Jaren – Kroniek van het Leidsch Schaak Genootschap 1895-1995 wordt de hoogte van het honorarium van Botwinnik uit de doek gedaan. De krantenkop in de Leidsche Courant luidde: Hij was zijn hoge honorarium waard.

De Veemarkthallen

Enfin, ‘s-Hertogenbosch werd dus ook aangedaan, op maandag 27 oktober 1958.

toegangsbewijs 1958

Euwe, die het Gouden Jubileum van HSV op 17 juni 1958 al opgeluisterd had met een optreden, gaf eveneens acte de presence: +26 =2 -0.

Over dit optreden van de regerend wereldkampioen en een van zijn voorgangers ben ik naarstig op zoek naar meer gegevens. Wie was Kees Jansen uit Roosendaal? Deden Voormans senior en junior mee? Of van onze huidige leden Cees van Zelst? Bart van de Krogt? Wie maakten er remise tegen Botwinnik en Euwe? Er moet toch meer materiaal overgebleven zijn dan deze ene partij…

2 comments to Ecce Homo Ludens XXX: Botwinnik in Nederland!

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>